Ngày 9 tháng 4 năm 2026, Bộ Xây dựng ban hành Thông tư 13/2026/TT-BXD kèm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới về ắc quy dùng cho xe mô tô điện, xe gắn máy điện: QCVN 31:2026/BXD. Quy chuẩn có hiệu lực từ ngày 9 tháng 10 năm 2026 và thay thế QCVN 91:2024, quy chuẩn cũ mới có hiệu lực từ tháng 1 năm 2025.
Báo chí tóm tắt ngắn gọn rằng yêu cầu an toàn ắc quy được siết chặt. Sau khi đối chiếu hai quy chuẩn, chúng tôi thấy bức tranh chi tiết hơn. Một số phép thử nay khó hơn và sát thực tế hơn, một phép thử quan trọng đã bị bỏ, và ắc quy tháo rời lần đầu được phân thành một nhóm riêng. Với nhà sản xuất bộ ắc quy, nhà nhập khẩu và đơn vị vận hành trạm đổi ắc quy, những chi tiết này quyết định việc phải thử nghiệm, thiết kế lại hay bổ sung gì vào đặc tả kỹ thuật riêng của mình.
Mustafa Şimşek, nhà sáng lập của chúng tôi, đã dẫn dắt việc phát triển bộ ắc quy cho xe mô tô điện, từ chọn đơn thể ắc quy đến kiểm chứng bộ ắc quy. Bài viết này giải thích những gì đã thay đổi, ý nghĩa trong thực tế và những gì quy chuẩn vẫn để nhà sản xuất tự quyết định.
Phạm vi áp dụng của quy chuẩn mới
QCVN 31:2026/BXD áp dụng cho ắc quy mới dùng cho xe mô tô điện, xe gắn máy điện trong sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu. Quy chuẩn bao gồm ắc quy chì axit, ắc quy niken metal hydride (NiMH) và ắc quy lithium-ion. Xe đạp điện không được nêu tên trong quy chuẩn.
Đối tượng thử nghiệm là ắc quy thành phẩm. Với mỗi kiểu loại ắc quy, đơn vị đăng ký phải cung cấp 04 mẫu ắc quy thành phẩm, cùng 01 tổ hợp ắc quy cho mỗi loại tổ hợp đăng ký thử nghiệm. Quy chuẩn không viện dẫn UN 38.3, IEC hay các tiêu chuẩn quốc tế khác.
Quy định chuyển tiếp đơn giản. Hồ sơ nhận trước ngày 9 tháng 10 năm 2026 tiếp tục được xử lý theo quy chuẩn cũ, và báo cáo thử nghiệm cấp trước ngày đó vẫn được sử dụng để chứng nhận.
Ắc quy tháo rời (pin đổi) nay là một nhóm riêng
Quy chuẩn cũ xem mọi loại ắc quy như nhau. Quy chuẩn mới định nghĩa ắc quy tháo rời là ắc quy theo thiết kế có thể được người sử dụng dễ dàng tháo rời khỏi xe để nạp bên ngoài. Trong tài liệu kỹ thuật, nhà sản xuất nay phải nêu rõ ắc quy lithium-ion hoặc NiMH là loại tháo rời hay không tháo rời.
Điều này quan trọng vì phép thử thả rơi nay phụ thuộc vào nhóm này:
- Quy chuẩn cũ: mọi ắc quy lithium-ion và NiMH đều phải qua phép thử thả rơi, sáu lần thả rơi tự do theo các hướng khác nhau từ độ cao 1,0 m xuống mặt bê tông phẳng, khi ắc quy được nạp ít nhất 90% dung lượng danh định.
- Quy chuẩn mới: phép thử thả rơi tương tự chỉ áp dụng cho ắc quy tháo rời.
Với ắc quy đổi, đây là quyết định đúng. Ắc quy đổi được xách bằng tay, nhấc vào và ra khỏi trạm nhiều lần mỗi ngày, và đôi khi bị rơi ngoài đường. Phép thử thả rơi là phép thử gần nhất với điều kiện sử dụng thực tế của loại ắc quy này.
Với ắc quy cố định, theo quan điểm của chúng tôi vẫn nên giữ phép thử thả rơi. Bộ ắc quy cố định cũng được thao tác trong nhà máy, khi bảo dưỡng và trong chuỗi phụ tùng, và bộ ắc quy được vận chuyển như phụ tùng thay thế được coi là hàng hóa vận chuyển. Ắc quy lithium vận chuyển bằng đường hàng không hoặc đường biển phải đạt UN 38.3 theo quy tắc quốc tế về hàng hóa nguy hiểm. UN 38.3 thử ắc quy về rung, va đập, ngắn mạch ngoài và va đập hoặc chèn ép, nhưng không thả rơi ắc quy trần. Phép thử thả rơi trong quy tắc vận chuyển áp dụng cho kiện hàng: kiện hàng chứa ắc quy lithium phải chịu được phép thả rơi từ độ cao 1,2 m. Phép thử này bảo vệ ắc quy bên trong bao bì khi vận chuyển, chứ không bao quát ắc quy trần được xách tay và thao tác trong nhà máy hoặc xưởng. Khuyến nghị của chúng tôi với nhà sản xuất là giữ phép thử thả rơi cho cả ắc quy cố định, như một phần của tiêu chuẩn nội bộ về xác nhận thiết kế. Sẽ tốt hơn nếu lần sửa đổi QCVN 31 sau này viện dẫn UN 38.3 cho các bộ ắc quy được vận chuyển làm phụ tùng hoặc xuất khẩu.
Dung dịch nước muối thay cho nước ngọt trong phép thử ngâm nước
Đây là thay đổi sẽ ảnh hưởng nhiều nhất đến thiết kế bộ ắc quy.
- Quy chuẩn cũ: ắc quy nạp đầy được ngâm trong nước 24 giờ, sau đó để ở điều kiện môi trường 6 giờ. Có đánh lửa, rò rỉ, cháy hoặc nổ là không đạt.
- Quy chuẩn mới: ắc quy nạp đầy được ngâm trong dung dịch natri clorua (NaCl) nồng độ từ 3,5% đến 5,0% trong 2 giờ. Cháy hoặc nổ trong lúc thử hoặc trong vòng một giờ sau đó là không đạt.
Thoạt nhìn, 2 giờ có vẻ dễ hơn 24 giờ. Thực ra không phải vậy, vì hai phép thử kiểm tra hai dạng hư hỏng khác nhau.
Nước sạch dẫn điện kém. Tùy nguồn nước tại địa phương, nước biển thường dẫn điện tốt hơn hàng trăm lần hoặc hơn. Trong phép thử bằng nước ngọt, một đường rò nhỏ có thể không gây hại trong thời gian dài. Nhà sáng lập của chúng tôi đã trực tiếp chứng kiến điều này trong một phép thử bộ ắc quy: hỗn hợp nước và glycol theo tỷ lệ 50/50 được bơm vào một bộ ắc quy kín, và chỉ sau khoảng 48 giờ lỗi đầu tiên mới xuất hiện. Bộ ắc quy vẫn không bốc cháy.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, cùng đường rò đó diễn ra hoàn toàn khác trong nước muối. Dòng điện có thể bắt đầu chạy giữa các cực, thanh cái (busbar) và bo mạch BMS chỉ sau vài phút. Điện phân tạo ra khí, ăn mòn phá hủy các mối nối, và có thể dẫn đến ngắn mạch bên trong. Lỗi xuất hiện sớm, nên một phép thử ngắn hơn là đủ để phát hiện. Tiêu chuẩn an toàn ắc quy kéo cho xe điện của Trung Quốc, GB 38031, có cùng phép thử này, NaCl 3,5% trong 2 giờ, là một trong các phương án ngâm nước.
Phép thử mới cũng sát với những gì xảy ra ở Việt Nam hơn. Khi bão Yagi làm ngập nhiều vùng rộng lớn ở miền Bắc Việt Nam vào tháng 9 năm 2024, nhiều phương tiện, trong đó có xe mô tô điện, bị ngâm trong nước lũ, và báo chí Việt Nam đã đăng hướng dẫn cách kiểm tra xe máy điện bị ngập trước khi sạc. Nước lũ mang theo bùn, muối và chất ô nhiễm, và ở các tỉnh ven biển có thể trộn lẫn với nước biển. Đó không phải là nước sạch, và một phép thử dùng nước dẫn điện là thực tế hơn.
Thời lượng 2 giờ vẫn còn có thể bàn luận. Một phép thử nước muối ngắn không kiểm tra được hiện tượng nước thấm chậm qua gioăng làm kín trong suốt cả ngày. Tiêu chí đạt cũng hẹp hơn: rò rỉ và đánh lửa không còn là lỗi không đạt, chỉ còn cháy và nổ. Vì vậy, chúng tôi khuyến nghị thực hiện thử nghiệm chống xâm nhập nước trong 24 giờ cho cả ắc quy cố định lẫn ắc quy đổi, như một phần của tiêu chuẩn nội bộ về xác nhận thiết kế của nhà sản xuất. Điều này quan trọng nhất với ắc quy đổi phải chịu mưa tại các trạm ngoài trời.
Phép thử chèn ép đơn thể ắc quy đã bị bỏ
Quy chuẩn cũ yêu cầu một đơn thể ắc quy riêng cho ắc quy lithium-ion và NiMH và thử nó bằng phép thử chèn ép. Đơn thể được chèn ép bằng dụng cụ dạng thanh tròn hoặc hình cầu đường kính 150 mm với tốc độ không lớn hơn 6 mm/phút, cho đến khi điện áp giảm đột ngột bằng 1/3 điện áp ban đầu, đơn thể biến dạng ít nhất 15% kích thước ban đầu, hoặc lực đạt 1.000 lần trọng lượng đơn thể. Cháy hoặc nổ là không đạt.
Quy chuẩn mới không có phép thử chèn ép và không có mẫu đơn thể riêng.
Quy chuẩn không còn xem xét chính đơn thể nữa. Chất lượng của đơn thể bên trong bộ ắc quy nay hoàn toàn là trách nhiệm của nhà sản xuất bộ ắc quy và bên mua. Trên một thị trường mà đơn thể còn được bán qua thương lái, với phẩm cấp (grade) và xuất xứ không rõ ràng, đây là điểm mà kiểm tra đầu vào và đánh giá nhà cung cấp quan trọng nhất.
Những thay đổi khác trong văn bản mới
- Khói nay được tính là cháy. Quy chuẩn cũ chỉ tính ngọn lửa nhìn thấy được. Theo quy chuẩn mới, ắc quy được coi là cháy khi có khói hoặc lửa thoát ra từ ắc quy.
- Vỏ phải luôn chống chạm ngón tay ở mọi mức điện áp. Sau các phép thử sạc quá mức, phóng điện quá mức, rung, ngắn mạch và thả rơi, ngón tay kiểm tra tiêu chuẩn được đẩy vào mọi lỗ hở trên vỏ với lực 10 N. Nếu chạm vào các bộ phận bên trong, ắc quy không đạt. Theo quy chuẩn cũ, phép kiểm tra này chỉ áp dụng cho ắc quy trên 60 V. Phép kiểm tra chỉ tìm các lỗ hở lớn. Nó không thử độ kín nước.
- Không thay đổi: nạp điện quá mức, phóng điện quá mức, khả năng chịu rung (7 đến 200 Hz, 3 giờ) và ngắn mạch ngoài (dưới 5 mΩ) giữ nguyên phương pháp.
So sánh quy chuẩn cũ và mới
Đối với ắc quy lithium-ion:
- Thử thả rơi, 1,0 m, 6 lần: quy chuẩn cũ bắt buộc với mọi ắc quy. Quy chuẩn mới chỉ bắt buộc với ắc quy tháo rời.
- Ngâm nước: quy chuẩn cũ ngâm 24 giờ trong nước. Quy chuẩn mới ngâm 2 giờ trong dung dịch NaCl 3,5% đến 5,0%, áp dụng cho cả ắc quy cố định và ắc quy tháo rời.
- Chèn ép đơn thể: quy chuẩn cũ bắt buộc thử trên đơn thể riêng. Quy chuẩn mới đã bỏ phép thử này.
- Định nghĩa cháy: quy chuẩn cũ chỉ tính ngọn lửa nhìn thấy được. Quy chuẩn mới tính cả khói hoặc lửa.
- Vỏ chống chạm ngón tay sau phép thử: quy chuẩn cũ chỉ kiểm tra trên 60 V. Quy chuẩn mới kiểm tra ở mọi mức điện áp.
- Nạp điện quá mức, phóng điện quá mức, khả năng chịu rung, ngắn mạch: bắt buộc ở cả hai quy chuẩn, cùng phương pháp.
Những gì quy chuẩn vẫn chưa kiểm tra
Quy chuẩn mới là phép kiểm tra đạt hoặc không đạt đối với ắc quy thành phẩm trong điều kiện sử dụng sai cách. Quy chuẩn không bao gồm:
- Các chức năng của BMS ngoài ngưỡng ngắt bảo vệ. Các phép thử quá sạc, quá xả và ngắn mạch được thực hiện khi thiết bị bảo vệ đang hoạt động, nên chỉ kiểm tra các ngưỡng ngắt, còn việc ước tính trạng thái sạc (SoC), cân bằng cell và giao tiếp thì không được kiểm tra
- Yêu cầu về cấp bảo vệ IP
- Sự lan truyền thoát nhiệt (thermal runaway)
- Tuổi thọ chu kỳ
- Độ bền của đầu nối qua nhiều lần cắm rút, yếu tố then chốt với ắc quy đổi
- Truy xuất nguồn gốc đơn thể
Đạt QCVN 31 nghĩa là ắc quy đã vượt qua một bộ phép thử sử dụng sai cách đã định. Điều đó không có nghĩa là bộ ắc quy an toàn và bền sau năm năm sử dụng và đổi ắc quy hằng ngày. Những điểm này phải được xác định trong đặc tả kỹ thuật riêng của nhà sản xuất hoặc đơn vị vận hành trạm đổi.
Chứng nhận và nhập khẩu trong thực tế
Ắc quy nhập khẩu phải được chứng nhận trước khi thông quan, và ắc quy sản xuất trong nước phải được chứng nhận trước khi bán. Nhà nhập khẩu nộp hồ sơ qua Cơ chế một cửa quốc gia. Họ có thể chọn giấy chứng nhận theo kiểu loại ắc quy, có hiệu lực 36 tháng, hoặc giấy chứng nhận cho từng lô hàng. Trong cả hai trường hợp, họ cần có báo cáo thử nghiệm đạt, cấp cho chính nhà nhập khẩu.
Nhà sản xuất và nhà nhập khẩu dự kiến đưa ra kiểu loại mới nên kiểm tra xem hồ sơ có thể được nộp trước ngày 9 tháng 10 năm 2026 hay không. Sau ngày đó, mọi hồ sơ mới đều được thử nghiệm theo QCVN 31.
Nhu cầu đang đến, nhưng chậm hơn các tiêu đề báo chí
Tháng 7 năm 2025, Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Hà Nội loại bỏ xe mô tô chạy nhiên liệu hóa thạch khỏi khu vực bên trong Vành đai 1 trước ngày 1 tháng 7 năm 2026, và mở rộng ra Vành đai 2 từ năm 2028 và Vành đai 3 từ năm 2030. Kế hoạch mà Hội đồng nhân dân Hà Nội thông qua vào tháng 6 năm 2026 ít nghiêm ngặt hơn. Kế hoạch bắt đầu bằng thí điểm và chuyển đổi tự nguyện tại khu vực Hoàn Kiếm trong nửa cuối năm 2026, bổ sung kiểm tra khí thải vào năm 2027, và từ năm 2028 đến 2029 cấm xe mô tô chạy xăng không đạt mức khí thải 3 trong Vành đai 1.
Một quy định thứ hai sẽ quan trọng đối với việc đổi ắc quy và sạc điện. Thông tư 31/2026/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 15 tháng 12 năm 2026, bổ sung yêu cầu đối với khu vực sạc xe điện và đổi ắc quy trong chung cư, và cho các tòa nhà hiện hữu sáu tháng để rà soát các khu vực này.
Nhu cầu xe mô tô điện tại Việt Nam sẽ tăng dần theo từng bước, và các quy định an toàn về ắc quy, sạc điện và đổi ắc quy cũng đang được hoàn thiện cùng lúc.
Nhà sản xuất bộ ắc quy, nhà nhập khẩu và đơn vị đổi ắc quy nên làm gì ngay bây giờ
- Với từng loại ắc quy, xác định đó là ắc quy tháo rời hay không và nêu rõ trong tài liệu kỹ thuật.
- Thực hiện phép thử ngâm trong dung dịch nước muối 2 giờ trên các thiết kế hiện tại trước khi chứng nhận, đồng thời kiểm tra độ kín, đường thoát khí và vị trí bo mạch BMS.
- Giữ phép thử thả rơi cho cả ắc quy cố định, và thử nghiệm chống xâm nhập nước trong 24 giờ cho cả ắc quy cố định lẫn ắc quy đổi, như một phần của tiêu chuẩn nội bộ về xác nhận thiết kế của bạn.
- Bổ sung kiểm tra đơn thể đầu vào và đánh giá nhà cung cấp, vì quy chuẩn không còn thử nghiệm đơn thể.
- Với ắc quy đổi, xác định độ bền đầu nối, giao tiếp BMS và truy xuất nguồn gốc trong đặc tả kỹ thuật riêng của đơn vị mình.
- Nộp hồ sơ cho các kiểu loại đang phát triển trước ngày 9 tháng 10 năm 2026 nếu đơn vị muốn được đánh giá theo quy chuẩn cũ.
QCVN 31 đặt ra mức tối thiểu. An toàn và độ bền của ắc quy đổi do đặc tả kỹ thuật mà nhà sản xuất xây dựng thêm bên trên quyết định.
Câu hỏi thường gặp
QCVN 31:2026/BXD có hiệu lực khi nào?
Từ ngày 9 tháng 10 năm 2026. Quy chuẩn được ban hành bằng Thông tư 13/2026/TT-BXD ngày 9 tháng 4 năm 2026 và thay thế QCVN 91:2024.
Phép thử ngâm bằng nước ngọt có còn bắt buộc không?
Không. Phép thử 24 giờ bằng nước ngọt được thay bằng phép thử 2 giờ trong dung dịch natri clorua nồng độ 3,5% đến 5,0%. Quy chuẩn mới chỉ có một phép thử ngâm nước.
Ắc quy cố định có còn phải thử thả rơi không?
Theo QCVN 31 thì không. Phép thử thả rơi nay chỉ áp dụng cho ắc quy tháo rời. Chúng tôi khuyến nghị giữ phép thử này cho cả ắc quy cố định, như một phần của tiêu chuẩn nội bộ về xác nhận thiết kế của nhà sản xuất.
QCVN 31 có yêu cầu UN 38.3 không?
Không. QCVN 31 không viện dẫn UN 38.3. Tuy nhiên, ắc quy lithium vận chuyển bằng đường hàng không hoặc đường biển phải đạt UN 38.3 theo quy tắc quốc tế về hàng hóa nguy hiểm, và kiện hàng của chúng phải chịu được phép thử thả rơi từ độ cao 1,2 m.
eMOBINO hỗ trợ nhà sản xuất bộ ắc quy xe mô tô điện, nhà nhập khẩu và đơn vị đổi ắc quy bằng rà soát thiết kế bộ ắc quy, kế hoạch kiểm chứng, kiểm tra đơn thể đầu vào và đánh giá nhà cung cấp. Nếu quý đơn vị đang chuẩn bị ắc quy để chứng nhận theo QCVN 31, chúng tôi có thể cùng bạn rà soát thiết kế và kế hoạch thử nghiệm.
Nguồn
- Bộ Xây dựng, Thông tư 13/2026/TT-BXD và QCVN 31:2026/BXD (9 tháng 4 năm 2026).
- Bộ Giao thông vận tải, Thông tư 48/2024 và QCVN 91:2024 (15 tháng 11 năm 2024).
- Bộ Xây dựng, văn bản hợp nhất Thông tư 54/2024 về chứng nhận nhập khẩu phụ tùng xe cơ giới (tháng 9 năm 2026).
- Thủ tướng Chính phủ, Chỉ thị 20/CT-TTg (12 tháng 7 năm 2025), và Hội đồng nhân dân Hà Nội, kế hoạch vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 (15 tháng 6 năm 2026).
- Bộ Xây dựng, Thông tư 31/2026/TT-BXD sửa đổi QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư (15 tháng 6 năm 2026).
- Sổ tay UN về thử nghiệm và tiêu chí, Mục 38.3, các phép thử vận chuyển ắc quy lithium.
- GB 38031-2025, Yêu cầu an toàn đối với ắc quy kéo của xe điện.
