eMOBINO, 1 Ocak 2025 ile 4 Ekim 2026 arasında elektrikli araç ve plug-in hibritlerin yüksek gerilim bataryasındaki yangın riski nedeniyle açılmış 39 geri çağırma kampanyası tespit etti. Bu kampanyalar 1,3 milyondan fazla aracı kapsıyor. Aynı kusur kaç ülkede bildirilmiş olursa olsun bir kez sayıldı; önce resmi kurum kayıtları ve üreticilerin kendi kusur raporları okundu, basın ikinci sırada kaldı.
Liste bir alt sınır, sayım değil. Bulabildiğimizden daha fazla kampanya var ve çoğunda yalnızca bir iki ülkenin araç adedi biliniyor. Yine de kayıtlardaki örüntü, üzerine karar kurulacak kadar net. Bir batarya paketi mühendisi için de tek bir modelle ilgili herhangi bir haber başlığından daha öğretici.
Geri çağırmaların çoğu hücrenin içinde başlıyor
Her kampanyayı kayıttaki kusur tanımına göre grupladık. 39 kampanyanın 21'inde kayıt, hücrenin ya da modülün içindeki bir kusuru anlatıyor. Beş kampanyada batarya aşırı ısınıyor ama kayıt neden göstermiyor. Dört kampanyada kusur olarak batarya yönetim sistemi (BMS) yazılımı gösteriliyor, altısı paket montaj hatası, üçü de sızdırmazlık, taşıyıcı yapı ya da soğutma kusuru.
Raporlar hücre kusurunu açıkladığı yerde, yolunda gitmemiş bir üretim adımını tarif ediyor:
- Ayırıcı (separatör) hasarı: katot, ayırıcı katmana yerel baskı uyguluyor
- Hizası kaymış elektrotlar: çok sayıda çevrimden sonra iç kısa devre
- Yırtılmış katot kenarı: kenar hücrenin içinde kendi üzerine katlanıyor
- Lityum kaplaması: bir ekipman ayar hatası anot ile katot kapasitesinin dengesini bozuyor
Kayıtların hiçbiri hücre kimyasını ya da hücre tasarımını suçlamıyor. Bunlar yürürlükteki testlerden kaçmış üretim kusurları. Böyle bir hücrenin kapasitesi ve iç direnci yeniyken normal görünüyor; fark, üretim testinin ayırt edebileceğinden küçük. Hücre formasyondan, sınıflandırmadan ve paket üreticisinin giriş kontrolünden geçiyor, aylar ya da yıllar sonra olaya dönüşüyor.
Bu kusurların çoğu doğru muayeneyle fabrikada yakalanabilir. Geri çağırmalardan sonra bir hücre tedarikçisi elektrot istifleme hattına kamera izlemesi ekledi, bir diğeri otomatik muayene sınırlarını daralttı. İki önlem de üretimin ilk gününden beri yerinde olabilirdi.
Aynı hücre kusuru birden çok araç üreticisine ulaşıyor
Üreticilerin ABD'deki resmi kuruma verdiği raporlar hücre tedarikçisinin adını içeriyor. Raporlar yan yana okunduğunda, bir hücre kusurunun nadiren tek bir araç üreticisinin sorunu olduğu görülüyor. Aynı ayırıcı kusuru üç araç grubunun raporunda neredeyse aynı cümlelerle geçiyor. Aynı elektrot hizalama kusuru dört araç üreticisinde ortaya çıkıyor.
Bir üreticinin raporuna göre inceleme, aynı bataryayı kullanan başka bir üreticinin araçlarındaki arızalar öğrenilince başladı ve geri çağırma kararı on gün sonra alındı. Hücre satın alan bir araç üreticisi, o hattın üretim geçmişini ve hattın bütün diğer müşterilerini de satın almış oluyor. Bir kusuru günler içinde mi yoksa aylar sonra mı öğreneceğini fizik değil, tedarik sözleşmesi belirliyor.
Geri çağrılan araçların yarıdan fazlası plug-in hibrit
Plug-in hibritler kampanyaların %28'ini, geri çağrılan araçların ise %57'sini oluşturuyor. Bu, geri çağrılan araçlar içindeki bir pay; arıza oranı değil. Yoldaki plug-in hibrit ve elektrikli araç sayısını bilmiyoruz, payın büyük kısmını da iki çok büyük kampanya taşıyor.
Kayıtlar, plug-in hibrit paketlerinin daha sık arıza yaptığını kanıtlamıyor. Ama kullanım biçimi bir açıklama sunuyor. Plug-in hibritin paketi küçük, bu yüzden sahibi onu neredeyse her gün tam dolduruyor. Araç sonra saatlerce tam dolu bekliyor, çoğu zaman gece boyunca bir garajda. Uzun menzilli bir elektrikli araç ise nadiren tam doluyor ve nadiren öyle bekliyor.
Bize göre plug-in hibrit, binek araçta bir batarya paketi için en zor kullanım biçimlerinden biri. Çoğu zaman da en kolayıymış gibi doğrulandı.
Kusuru yangına çeviren koşul dolu batarya
39 kampanyanın 18'inde araç sahibinden onarıma kadar şarjı sınırlaması ya da hiç şarj etmemesi isteniyor. Kayıtlardaki sınırlar %70, %75, %80 ve %90. Yedi kampanyada aracın hiç şarj edilmemesi isteniyor.
Bazı raporlar nedeni açıkça yazıyor: modül, araç tam dolu ve park halindeyken kısa devre yapıyor; hücreler tam ya da tama yakın doldurulduğunda kısa devre yapıyor. Yangınların kendisi ise çoğu zaman şarj sırasında çıkmıyor. Bir rapor beş termal olayı anlatıyor: ikisi hızlı şarj sırasında, ikisi araç park halinde ve şarjda değilken, biri sürüş sırasında. Bir başka raporda iki araç kapalıyken, açık havada park halinde ve şarj cihazına bağlı değilken yanıyor.
Şarj sınırı, bir üreticinin bütün filoya günler içinde uygulayabildiği tek önlem. Parça da servis de gerektirmiyor. Ama yalnızca sınırı araç kendisi uyguladığında işe yarıyor, araç sahibine bırakıldığında değil.
İlk çözüm yazılım, ama her zaman tutmuyor
Geri çağrılan araçların %87'sinde çözüm yazılım ya da çözümün ilk adımı yazılım. Güncelleme, komşularından daha hızlı yük ya da gerilim kaybeden hücreyi arıyor; batarya yalnızca yazılımın işaret ettiği araçlarda değişiyor. Bu makul bir ilk cevap: birkaç yüz bin bataryayı aynı anda değiştirecek kadar paket de servis saati de yok.
Dört kampanyada üreticinin kendi raporu, önceki yazılım çözümünün tutmadığını söylüyor. Güncellemeyi almış araçlarda yangın çıkıyor ya da hücre gaz atıyor, üretici yeni bir geri çağırma açıyor. Bir kampanyada son çözüm, her araca yeni batarya.
İzleme yazılımı, tespit ile arıza arasındaki bir yarış. Haftalar içinde büyüyen bir kusurda işe yarıyor. Tek bir şarjda normalden kısa devreye geçen bir kusurda ya da araç park halindeyken BMS uyuyorsa işe yaramıyor.
Geri çağırmanın büyüklüğünü ve hızını izlenebilirlik belirliyor
ABD'deki resmi kuruma verilen her rapor, üreticinin geri çağrılan araçların yüzde kaçında kusur beklediğini de yazıyor. Küçük kampanyalarda bu oran %100: üretici ve tedarikçi hücreleri tek tek gösterebiliyor, geri çağırma 14 ya da 51 aracı kapsıyor. Büyük kampanyaların çoğunda oran %1, ikisinde %5. En büyük kampanya, yaklaşık 16.000 araçta beklenen bir kusur için yaklaşık 320.000 aracı geri çağırıyor.
Aynı ayrım sürede de görülüyor. Ölçebildiğimiz on bir kampanyada, üreticinin öğrendiği ilk yangından geri çağırma kararına kadar on gün ile 33 ay arasında zaman geçti. Hızlı kampanyalarda bir söküm incelemesi fiziksel kusuru buldu, tedarikçi de onu makinelere ve tarihlere bağlayabildi. Yavaş kampanyalarda kök neden açık kaldı.
Bir paket programında ne değişmeli
Kayıtları dört savunma hattı olarak okuyoruz. Dördü de ilk saha olayından yıllar önce karara bağlanıyor:
- Önle. Hücre üretim sürecini denetleyin ve hücreyle birlikte verisini de satın alın: her hücrede seri numarası, hücre başına muayene sonucu, makineden araca uzanan bağlantı.
- Tespit et. BMS'i, araç park halindeyken zayıflayan hücreyi bulacak biçimde tasarlayın ve bunu kusuru bilinen hücrelerle kanıtlayın.
- Sınırla. Şarj penceresinin üst ucunda pay bırakın, şarj tavanını sahada değiştirilebilen bir parametre yapın ve paketi, tek bir hücredeki Thermal Runaway (hücrenin kendi kendini ısıtarak kontrolden çıkması) aracın tamamına yayılmayacak biçimde tasarlayın.
- Onar. Modül serviste değiştirilebilir kalsın; saha planı ilk gün bütün pazarlara ulaşsın.
eMOBINO'nun batarya paketi geliştiren herkese önerisi bu kayıtlardan çıkıyor. Yalnızca yönetmeliğin istediğini test etmeyin: özellikle abuse ve misuse durumları için kendi test senaryolarınızı yazın ve testleri farklı partilerden hücrelerle tekrarlayın. Hücre tedarikçinizden yalnızca parti sertifikasını değil, her hücrenin muayene verisini isteyin. BMS, hücreleri yalnızca sürüş ve şarj sırasında değil, araç park halindeyken de kontrol etsin. %100 şarjın altında bir pay bırakın. Bu önlemlerin hiçbiri tek bir geri çağırma kampanyasının yanında pahalı değil.
Bu kararlar tasarım aşamasında verilmezse, sonradan bir geri çağırma verir.
